🔍 Glôcôm là gì?
Glôcôm (Glaucoma / thiên đầu thống) là nhóm bệnh tổn thương dây thần kinh thị giác, thường do nhãn áp cao. Bệnh tiến triển âm thầm, không đau (trừ thể cấp) và có thể dẫn đến mù vĩnh viễn nếu không điều trị. Thị lực mất do glôcôm KHÔNG hồi phục được – mục tiêu điều trị là bảo vệ phần thị trường còn lại.
📊 Các loại glôcôm
1. Glôcôm góc mở nguyên phát (POAG)
Phổ biến nhất. Góc tiền phòng mở bình thường nhưng thoát thủy dịch kém. Diễn tiến âm thầm, không đau. BN không biết đến khi mất thị trường nặng.
2. Glôcôm góc đóng
Góc tiền phòng bị đóng đột ngột → nhãn áp tăng vọt. Cơn cấp: đau nhức dữ dội, đỏ mắt, nôn, nhìn mờ, thấy quầng sáng. Cần cấp cứu!
3. Glôcôm thứ phát
Do nguyên nhân khác: viêm màng bồ đào, chấn thương, tiểu đường (glôcôm tân mạch), dùng corticosteroid kéo dài, đục TTT phồng…
4. Glôcôm bẩm sinh
Trẻ sơ sinh/nhỏ. Mắt to bất thường (buphthalmos), chảy nước mắt, sợ sáng. Cần mổ sớm.
5. Glôcôm nhãn áp bình thường (NTG)
Tổn thương thị thần kinh dù nhãn áp không cao (<21 mmHg). Cơ chế phức tạp.
⚠️ Yếu tố nguy cơ
- Tuổi cao (≥ 40)
- Tiền sử gia đình có người bị glôcôm
- Nhãn áp cao
- Cận thị nặng (nguy cơ glôcôm góc mở)
- Viễn thị nặng (nguy cơ glôcôm góc đóng)
- Đái tháo đường
- Dùng corticosteroid kéo dài
- Người châu Á – nguy cơ glôcôm góc đóng cao hơn
👁️ Triệu chứng
Glôcôm góc mở (mạn tính)
- Thị trường ngoại vi thu hẹp dần
- Vấp ngã, khó nhìn đèn đường
- Thị lực trung tâm giảm muộn (giai đoạn cuối)
Glôcôm góc đóng cấp tính
- Đau nhức mắt dữ dội, đau đầu cùng bên
- Mắt đỏ, nhìn mờ đột ngột
- Thấy quầng sáng quanh đèn
- Buồn nôn, nôn (dễ nhầm với đau dạ dày/đau đầu)
- Đồng tử méo, bán giãn
🔬 Chẩn đoán
- Đo nhãn áp (Goldmann, không tiếp xúc): bình thường 10-21 mmHg
- Soi đáy mắt: đánh giá C/D ratio, viền đĩa, mạch máu
- Đo thị trường (Humphrey/Octopus) – phát hiện tổn thương thị trường
- OCT gai thị – đo độ dày lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL)
- Soi góc tiền phòng (Gonioscopy) – xác định góc mở hay đóng
- Đo độ dày giác mạc (Pachymetry) – hiệu chỉnh nhãn áp
💉 Điều trị
Mục tiêu: Hạ nhãn áp xuống "nhãn áp đích" để bảo vệ thị thần kinh. Điều trị suốt đời.
1. Thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp
| Nhóm thuốc | Tên thường gặp | Tác dụng |
|---|---|---|
| Prostaglandin analog | Latanoprost (Xalatan), Travoprost (Travatan) | Hạ 25-35%, 1 lần/ngày (tối) |
| Beta blocker | Timolol | Hạ 20-30%, tránh trên BN hen/nhịp chậm |
| Alpha agonist | Brimonidine (Alphagan) | Hạ 20%, 2-3 lần/ngày |
| Ức chế AC | Dorzolamide, Brinzolamide | Hạ 15-20% |
| Kết hợp | Cosopt, Azarga, DuoTrav, Combigan | Tiện lợi, hiệu quả cao |
2. Laser
- SLT (Selective Laser Trabeculoplasty) – cho glôcôm góc mở, tương đương hiệu quả thuốc prostaglandin
- LPI (Laser Peripheral Iridotomy) – cho glôcôm góc đóng, tạo lỗ nhỏ ở mống mắt
3. Phẫu thuật
- Trabeculectomy – kinh điển, tạo đường dẫn lưu thủy dịch
- Van Ahmed/Baerveldt – đặt ống van dẫn lưu
- MIGS (Minimally Invasive Glaucoma Surgery) – iStent, Hydrus, Xen – ít xâm lấn hơn, cho glôcôm nhẹ-trung bình, có thể kết hợp với mổ đục TTT
❓ Câu hỏi thường gặp
Glôcôm có chữa khỏi được không?
Không chữa khỏi hoàn toàn. Chỉ kiểm soát để làm chậm hoặc ngừng tổn thương. Cần điều trị suốt đời.
Có thể ngừng thuốc khi nhãn áp đã hạ không?
Không. Ngừng thuốc → nhãn áp tăng trở lại → tổn thương tiếp tục. Chỉ ngừng/đổi thuốc theo chỉ định bác sĩ.
Mổ cataract có ảnh hưởng glôcôm không?
Thường có lợi – nhãn áp hạ nhẹ sau mổ cataract. Có thể kết hợp mổ cataract + MIGS cùng lúc trên người glôcôm.
Có cách nào phòng bệnh?
Không phòng tuyệt đối. Giảm nguy cơ bằng: khám mắt định kỳ, kiểm soát đường huyết/huyết áp, tránh dùng corticosteroid bừa bãi.
Tôi có thể lái xe, tập thể dục không?
Có – trừ khi thị trường hẹp nghiêm trọng. Tránh các tư thế cúi đầu thấp kéo dài, tập yoga tư thế đảo ngược (có thể tăng nhãn áp).
📚 Văn bản pháp lý
- Quyết định 40/QĐ-BYT – Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh về mắt
- Thông tư 50/2017/TT-BYT – Danh mục kỹ thuật khám chữa bệnh